...
HomeArticles Posted by Shatavadhani Dr. R. Ganesh

Author: Shatavadhani Dr. R. Ganesh

There are many anecdotes associated with the life and works of Veṅkaṭanātha, a poet and tārkika (logician), popularly known as Vedānta-deśika. Some of them, though fabricated, are good entertainers. Among these is the debate between Vedānta-deśika and Ḍiṇḍima-bhaṭṭa, which is in the form of verses displaying their intellectual valour. Historically

Read More

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ “ಕಾವ್ಯನ್ಯಾಯ”ದ (Poetic Justice) ಗೀಳಿರುವ ಕವಿ-ಕಥಕರಿಗೆ ರಾಮಾಯಣ-ಮಹಾಭಾರತಗಳಂಥ ವೈಶ್ವಿಕಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ “ದುಷ್ಟ”ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ “ದುರದೃಷ್ಟವಂತ”ಪಾತ್ರಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ವಿನೂತನಪ್ರತಿಭಾಬಲದಿಂದ ಯುಕ್ತರೀತಿಯ “ನ್ಯಾಯ”ವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ವ್ಯಾಸ-ವಾಲ್ಮೀಕಿಗಳಿಂದಲೋ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿದ ಸಹೃದಯ-ವಿಮರ್ಶಕಸಮೂಹದಿಂದಲೋ ಆದ “ಅನ್ಯಾಯ”ವನ್ನು ನೇರ್ಪುಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದೂ ಹಪಹಪಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ತುಡಿತವು ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಆ ಮಹಾಕೃತಿಗಳ “ಶಿಷ್ಟ”ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ “ಅದೃಷ್ಟವಂತ”ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕೀಳ್ಗರೆದು, ಮೂಲದ ಕಥಾಕ್ರಮವನ್ನೇ ತಿರುಚಿ, ತನ್ನಿಚ್ಛೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ರಸಮಾರಕವಾದ ತೆವಲಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಜಾರುವುದೂ ಉಂಟು. ಭಾಸನವೆನ್ನಲಾದ ಪ್ರತಿಮಾ-ಅಭಿಷೇಕ-ಬಾಲಚರಿತ-ಪಂಚರಾತ್ರ-ಕರ್ಣಭಾರ-ಊರುಭಂಗಗಳಂಥ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇಂಥ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ,

Read More

ನಾವಿನ್ನು ಶಕುಂತಲೆಯ ಪ್ರಣಯಪತ್ರದತ್ತ ತಿರುಗಬಹುದು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದ ದುಷ್ಯಂತನನ್ನು ಕಂಡು ಶಕುಂತಲೆ ಮನಸೋತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವನಾದರೂ ಈಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭರಾನುರಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರಣಯವು ಏಕಮುಖವೇನೋ ಎಂಬ ಅಳುಕುಂಟು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರಿಗೆ ತೀವ್ರವಿರಹವೇದನೆ. ಸ್ವಭಾವಸುಕುಮಾರಿಯಾದ ಶಕುಂತಲೆಯು ತನ್ನ ಈ ಪ್ರಥಮಪ್ರಣಯಪಾರವಶ್ಯದಿಂದಲೂ ತತ್ಫಲಿತವಾದ ಅದಮ್ಯವಿರಹದಿಂದಲೂ ಎಣೆಮೀರಿ ಬಳಲಿದ್ದಾಳೆ. ಕಣ್ವಾಶ್ರಮದ ಮಾಲಿನೀನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸಖಿಯರು ಕೋಮಲಕಮಲದಳಗಳ ಶಿಶಿರಶಯ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ತಾಪೋಪಶಾಂತಿಪ್ರಕಲ್ಪಗಳೂ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿವೆ. ಆಗ ಗೆಳತಿಯರು

Read More

ಪ್ರೀತಿ-ಪ್ರೇಮಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯಪತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾನ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಲಿಪಿಯೇ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲದಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಇಂದಿನ ಇ-ಮೇಲ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಸಾಪ್ ಗಳಂಥ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕಕಾಲದವರೆಗೆ ಪ್ರಣಯನಿವೇದನೆಯು ಭಾಷಾಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ದು ಬಂದಿರುವುದು ಸರ್ವವಿದಿತ. ಅಂದಿನ ದಮಯಂತಿ, ರುಕ್ಮಿಣಿ, ರಾಮ-ಸೀತೆಯರ ಮೌಖಿಕಸಂದೇಶದಿಂದ ಮೊದಲಾಗಿ ಉತ್ತರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಪಿನಿಬದ್ಧವಾದ ಚಾಕ್ಷುಷಸಂದೇಶಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ದಾಟಿ, ವರ್ತಮಾನದ ಪುನರ್ಮೌಖಿಕ-ಚಾಕ್ಷುಷಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ಸೆಲ್ಫೋನ್-ಸ್ಕೈಪ್ ಗಳ ವರೆಗೆ ಪ್ರಣಯನಿರೂಪಣೆಯು ಪ್ರೇಮಿಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆಯಾದರೂ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೌಖಿಕಸಂದೇಶವನ್ನು ಪಕ್ಕಕ್ಕಿಟ್ಟು ಪತ್ರಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ

Read More

Fascinated by the Mahābhārata, Dr. S L Bhyrappa wrote the novel Parva in the 1970s, which narrated the human story of the epic, keeping aside the fantastical elements. In Parva, while referring to the character of Krishna, Vidura tells Dhritarashtra, “You’re completely mistaken about Krishna. He is such a person

Read More

“ಲೋಚನ”ದ ಕೆಲವೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣಸಂಗತಿಗಳು ಆನಂದವರ್ಧನನು ತಾನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಧ್ವನಿತತ್ತ್ವದ ಮೂರು ಸ್ತರಗಳಾದ ವಸ್ತು, ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ರಸಧ್ವನಿಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಸ್ಫುಟವಾದ ತರ-ತಮವಿವೇಕವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಕಂಠೋಕ್ತವಾಗಿ ಸಾರಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಭಿನವಗುಪ್ತನು ಧ್ವನಿಕಾರನ ಹೃದಯಜ್ಞನಾಗಿ ನಡಸಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮುದಾವಹ. ಈ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮವು ಧ್ವನಿಯೆಂದು ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕದ ಮೊದಲಿಗೆ ಒಕ್ಕಣೆಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ವಸ್ತುತಃ ರಸವೇ ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮವೆಂಬ ಪರಮಾರ್ಥವು ಉನ್ಮೀಲಿತವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ವಸ್ತ್ವಲಂಕಾರಧ್ವನಿಗಳು ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾವ್ಯವೊಂದರ ರಚನಾಸ್ತರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಮತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ

Read More

ಸಕಲಶಾಸ್ತ್ರಸಮನ್ವಯಸೌರಭಂ ನಿಖಿಲಚಾರುಕಲಾರುಚಿರಂ ಚಿರಮ್ | ಅಭಿನವಾರ್ಥನಿಬೋಧನವಿಭ್ರಮಂ ತ್ವಭಿನವಂ ಪ್ರಣತೋऽಸ್ಮಿ ಸುಮೋಪಮಮ್ || ಪ್ರವೇಶಿಕೆ ಮಹಾಮಾಹೇಶ್ವರ ಅಭಿನಗುಪ್ತನು ಭಾರತೀಯಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತ, ಸರ್ವದಾ ವಿದ್ವನ್ಮಾನಿತ ಮತ್ತು ಸಹೃದಯಶಿರೋಧಾರ್ಯ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಇಂದು ಉಪಲಬ್ಧವಿರುವ ಆತನ “ಅಭಿನವಭಾರತೀ” ಹಾಗೂ “ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕಲೋಚನ”ಗಳು ಯಾವುದೇ ದೇಶ-ಕಾಲಗಳ ಕಲಾಸೌಂದರ್ಯಜಿಜ್ಞಾಸುಗಳಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯಾಲಂಬನಗಳು. ಈತನು ಕಲಾಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಸ್ವತಂತ್ರಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸದಿದ್ದರೂ ಭರತ ಮತ್ತು ಆನಂದವರ್ಧನರ ಮೇರುಕೃತಿಗಳಾದ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಧ್ವನ್ಯಾಲೋಕಗಳ ಸ್ವೋಪಜ್ಞವ್ಯಾಖ್ಯಾಗಳಿಂದಲೇ ಶಾಶ್ವತಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನಿಗಿಂತ ಮುನ್ನ ಈ

Read More

ಇಂದು ನಾವರಿತಂತೆ ಭಾರತೀಯಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸವು ಸುಮಾರು ಐದು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಷ್ಟು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಧು-ಸರಸ್ವತೀಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಮೌರ್ಯ, ಕುಷಾಣ, ಸಾತವಾಹನ, ಗುಪ್ತ, ವಾಕಾಟಕ, ಮೌಖರಿ, ಚಾಲುಕ್ಯ, ಹೊಯ್ಸಳ, ಪಲ್ಲವ, ಚೋಳ, ಪಾಲ, ಸೇನ, ಪರಮಾರ, ಚಂದೇಲ, ಕಳಿಂಗ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕಶಾಖೆಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದಾದರೂ ಒಂದು ಸ್ಥೂಲವಿಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಇವುಗಳೊಳಗೆ ಮತ್ತೆಷ್ಟೋ ಅವಾಂತರಶಾಖೆಗಳೂ ಶೈಲಿಗಳೂ ಇರುವುದು ತಜ್ಞವೇದ್ಯ. ಆದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ಶಾಖೋಪಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ತೋರುವಂತೆ ಭಾರತೀಯಶಿಲ್ಪವೆಂಬ ಅನನ್ಯಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನಾವು ನಿರಪವಾದವೆಂಬಂತೆ ಗಮನಿಸಲು

Read More